Jak często polska młodzież w Polsce uprawia sport? Czy istnieje związek pomiędzy intensywnością korzystania z telefonów i urządzeń ekranowych a chęcią do ruchu? Na te i inne pytania odpowiedź znajdziemy w raporcie z pierwszego Ogólnopolskiego Badania Higieny Cyfrowej i Aktywności Fizycznej Młodzieży. Badanie przeprowadzone przez Fundację „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” i Fundację Orlen sprawdzało m.in., czy istnieje związek pomiędzy poziomem higieny cyfrowej a aktywnością fizyczną młodzieży. Do udziału w badaniu zaproszono uczniów klas VII szkół podstawowych oraz uczniów z klas III szkół ponadpodstawowych z całej Polski.
Aktywność fizyczna młodzieży w Polsce – kilka faktów
Z raportu wynika m.in. to, że codzienna aktywność fizyczna młodzieży jest na ogół niska. Aż 61,5% nastolatków uważa, że spędza przed ekranami za dużo czasu. Często kosztem czasu na inne czynności, w tym sport. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje, aby osoby w wieku nastoletnim podejmowały umiarkowaną lub intensywną aktywność fizyczną co najmniej cztery dni w tygodniu przez około sześćdziesiąt minut. Jak pokazało badanie, jedynie połowa nastolatków spełnia te rekomendacje (50,7%). ⅓ badanej młodzieży podejmowała umiarkowaną aktywność fizyczną w ciągu jednego lub dwóch dni w tygodniu, lub wcale. Taki sam odsetek nastolatków spełniał zalecany poziom intensywnej aktywności fizycznej – co najmniej 3 razy w tygodniu, a 19,4% podejmował ją bardzo rzadko lub wcale. Okazuje się więc, że higiena cyfrowa – czyli zdrowie korzystanie z urządzeń ekranowych – i aktywność fizyczna, tworzą powiązany ze sobą układ zachowań zdrowotnych. Zatem im wyższa aktywność fizyczna młodzieży, tym korzystniejsze zachowania związane z higieną cyfrową. A im słabsza kontrola korzystania z urządzeń ekranowych, tym niższa aktywność fizyczna. To oznacza, że oba te obszary stanowią element wspólnego wzorca stylu życia młodzieży i nie są odrębnymi zjawiskami. Co ciekawe, związek aktywności fizycznej i higieny cyfrowej okazał się podobny niezależnie od płci i poziomu klasy.
Łukasz Kaczmarek, psycholog społeczny, w rozmowie z Małgorzatą Terlikowską w książce „Cyfrowa Pułapka”, zauważa, że gry cyfrowe stały się dziś nową formą zabaw towarzyskich, tak jak kiedyś bieganie po podwórku czy dzielenie się na drużyny. Oczywiście istnieją znaczące różnice między tymi aktywnościami. Podczas zabawy na dworze główną rolę odgrywa wysiłek fizyczny, dzięki któremu dzieci się męczą, dotleniają i lepiej śpią. W przeciwieństwie do cyfrowych aktywności, które pobudzają i przestymulowują układ nerwowy młodego człowieka. Zamiast oferować potrzebne dziecku zmęczenie fizyczne, męczą poznawczo. A poznawczy wysiłek można nierzadko wytrzymać dłużej niż fizyczny. To dlatego niekiedy czas grania może być dłuższy niż czas biegania. A im jest dłuższy, tym chęć do ruchu mniejsza…
Według wspomnianego Ogólnopolskiego Badania Higieny Cyfrowej i Aktywności Fizycznej Młodzieży, uczestnictwo w zorganizowanych zajęciach sportowych jest doświadczeniem mniejszości młodzieży. Jak pokazały wyniki badania, w zorganizowanych sportach drużynowych uczestniczyło 33,5% nastolatków, a w indywidualnych – 25,2%. Większość młodzieży nie brała udziału w zorganizowanych zajęciach sportowych poza szkołą. Z badania wynika natomiast, że szkoła odgrywa niebagatelną rolę w kwestii popularyzowaniu wiedzy o higienie cyfrowej i zachęcania do zachowań prozdrowotnych związanych z korzystaniem z nowych technologii. Dla większości nastolatków, głównym źródłem informacji na temat higieny cyfrowej okazała się właśnie szkoła (64,3%), rzadziej media społecznościowe(30,9%) i rodzina (15,1%).
Dowiadując się jednak, jak silny jest związek między higieną cyfrową a aktywnością fizyczną, naturalnie pojawia się pytanie o rolę ośrodków sportowych i trenerów w kształtowaniu zachowań związanych ze zdrowym korzystaniem z nowych technologii i urządzeń ekranowych.
Dlaczego trenerzy są ważni w rozmowie o higienie cyfrowej?
Trener jest częścią środowiska zawodnika, wspierającym jego rozwój. Jego cechy i podejmowane działania mogą wpływać m.in. na poczucie bezpieczeństwa, pewność siebie oraz wynik sportowy zawodnika i zespołu. Sport kształtuje nawyki, dlatego trener jest osobą, która może pomóc kształtować młodemu adeptowi sportu nawyki higieny cyfrowej. Zawodnicy i zawodniczki powinni wiedzieć, jak korzystanie z urządzeń elektronicznych, mediów społecznościowych i ekranów wpływa na poziom pobudzenia, emocje, koncentrację, samoocenę, pewność siebie, motywację i zdolność do uczenia się -podczas treningów, zawodów i na co dzień. I tu pomóc mogą trenerzy, posiadający wiedzę o wpływie technologii na człowieka. Warto skupić się na omawieniu korzyści wynikających ze zdrowego korzystania z technologii w kontekście sportu. Trener, znając specyfikę danej dyscypliny sportu, może pomóc zrozumieć młodym, w jaki sposób korzystanie korzystania z urządzeń elektronicznych, przed i w trakcie zawodów lub treningów, może wpływać na samego zawodnika lub zespół, a tym samym wynik sportowy. Na przykład, trener koszykówki, może opowiedzieć swoim podopiecznym o tym, że scrollowanie w przerwie może pogorszyć koncentrację, a tym samym celność rzutu, a trener biegaczy, zwrócić uwagę na to, że przeglądanie mediów społecznościowych tuż przed startem biegu, może wpłynąć na pobudzenie, a co za tym idzie, przyspieszyć lub opóźnić reakcję startową. Brak higieny cyfrowej, czyli np. przeglądanie platform społecznościowych i pisanie na czatach podczas ważnych startów, może podwyższać poziom stresu i generować nadmierne pobudzenie. Ciało zawodnika reaguje na treści, które do niego docierają oraz na emocje, które powstają w wyniku interpretacji tego, co widzi, czyta. A to może bezpośrednio wpłynąć na wykonanie sportowe, gdyż stres powoduje wzrost napięcia mięśniowego, spadek energii i zmniejszenie koncentracji. To z kolei to może powodować zaburzenia równowagi, a w związku z tym wzrost ryzyka kontuzji i urazów. Dobrze, żeby zawodnik wiedział, że jego indywidualna higiena cyfrowa może przekładać się nie tylko na jego wyniki, ale także na relacje w zespole, grupowe wykonanie i finalnie – na wynik sportowy. Warto też poruszyć temat wpływu mediów społecznościowych na samoocenę oraz radzenie sobie z sukcesem i porażką. Gdy w sytuacji przegranej, zawodnik przeczyta negatywne komentarze na swój temat w kontekście zawodów lub meczu, poziom jego samooceny i motywacji może spaść. Dobrze jest pomóc mu wtedy nadać odpowiednią wagę i rangę słowom, które przeczytał na swój temat. Istotne więc będzie to, czy komentarz dotyczył całej jego osoby i był obraźliwy, czy odnosił się konkretnie do tego, co mógłby poprawić. Czy pochodził od osoby nieznajomej, bądź takiej, która nie jest związana ze sportem, czy od osoby, która jest dla niego ważna lub zna się na jego dyscyplinie sportowej? Często negatywne komentarze przesłaniają te pozytywne, a na dodatek podcinają skrzydła i odwracają uwagę zawodnika od tego, co poszło dobrze. Trener jest osobą, która może pomóc skierować uwagę, na to co ważne i potrzebne zawodnikowi do dalszego rozwoju i podniesieniu się po porażce.
W jaki sposób praktycznie przekazać zawodnikom, dlaczego higiena cyfrowa w sporcie jest ważna?
Warto posłużyć się modelem PWP, który w psychologii sportu opisuje rolę treningu mentalnego P-rzed meczem, W-trakcie, P-o meczu. Model ten znakomicie koresponduje z zasadami higieny cyfrowej, a przede wszystkim stanowi dla trenerów i zawodników praktyczne zastosowanie reguł zdrowego korzystania z urządzeń ekranowych i nowych technologii w kontekście najważniejszych wystąpień sportowych.
Opisanie modelu PWP, ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu korzystania z urządzeń ekranowych i elektronicznych, pomoże trenerom i zawodnikom wybrać zachowania z obszaru higieny cyfrowej, które będą mogły przekształcić się w nawyk i stanowić podstawę dobrego jakościowo treningu i wykonania. Sport w ujęciu pozytywnym akcentuje harmonijny rozwój praktycznych umiejętności oraz rozwijanie potencjału sportowego i życiowego zawodnika, nie samo dążenie do wyniku. Higiena cyfrowa wydaje się więc konieczną częścią życia zawodnika, któremu zależy na doskonaleniu formy i wyników. A trenerzy, którzy dostrzegają wpływ nowych technologii na zawodników, mają bardzo ważną do rolę do odegrania.
Organizatorami pierwszego Ogólnopolskiego Badania Higieny Cyfrowej i Aktywności Fizycznej Młodzieży jest Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” i Fundacja ORLEN. Patronem honorowym badania jest Wydział Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Zapraszamy do zapoznania się z publikacją tutaj.
Więcej o zasadach higieny cyfrowej w sporcie można przeczytać tutaj.
