Internet znacząco przyspieszył zjawisko hejtu. Pozorna anonimowość hejtera, łatwość z jaką obraźliwy komentarz lub mem może się rozprzestrzenić sprawia, że hejt dociera do większej liczy osób, przez co trudniej się od niego odciąć lub o nim zapomnieć. Hejt jest formą przemocy i umyślnym działaniem mającym na celu wyrządzenie krzywdy drugiemu człowiekowi.
Wśród nastolatków hejt najczęściej przyjmuje formę:
- wulgaryzmów, czyli wszelkiego rodzaju przekleństw skierowanych do drugiej osoby,
- złośliwych komentarzy, mających na celu wyśmianie lub zawstydzenie danej osoby,
- wyśmiewania za drobne rzeczy, np. dotyczące wyglądu, sposobu ubierania się,
- obraźliwych lub ośmieszających filmików i memów, również tych, tworzonych przy pomocy narzędzi sztucznej inteligencji,
- screenshotów i upubliczniania rozmów z prywatnych wiadomości w celu upokorzenia drugiej osoby (np. dziewczyna zrywa z chłopakiem, a ten, w akcie zemsty, publikuje w mediach społecznościowych screenshoty ich prywatnych rozmów),
- wykluczania z grup dyskusyjnych, np. grup Whatsapp’owych.
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, w ramach projektu RÓWIEŚNICY (2026), przebadała ponad 140 000 dzieci w wieku 10-17 lat pod kątem doświadczania przemocy rówieśniczej. Dane z badania, zaprezentowane w czerwcu tego roku, pokazały, że aż 75% uczniów doświadczyło przynajmniej jednej formy cyberprzemocy od swoich koleżanek i kolegów.
Najczęściej wskazywanymi doświadczeniami przemocy rówieśniczej były: wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu (58%), otrzymywanie nieprzyjemnych wiadomości (56%) i wykluczanie z grupy lub aktywności w internecie (53%).
Z kolei Raport Nastolatki 3.0 opracowany przez NASK (2023), ukazujący m.in. jak młodzi ludzie funkcjonują w świecie online, pokazał, że duża część badanej młodzieży (39%), która stała się adresatami cyberprzemocy, nie powiedziała o tym nikomu. Zaledwie ⅕ badanych powiedziała o doświadczeniu hejtu swoim rodzicom (19,4%).
Po czym poznać, że moje dziecko doświadcza hejtu?
Czerwona lampka powinna się zapalić rodzicom gdy zaobserwują u swojego dziecka kilka z podanych objawów:
- nagłe i gwałtowne zmiany nastroju: nastolatek może nagle stawać się smutny, rozzłoszczony lub wycofany bez widocznej przyczyny,
- problemy z samooceną: gdy zauważamy, że nasze dziecko, dotąd pogodne, zaczyna wątpić w swoją wartość, negatywnie wypowiada się o sobie, swoich umiejętnościach lub wyglądzie,
- zmiana w nawykach cyfrowych: nastolatek może jeszcze intensywniej niż do tej pory korzystać ze smartfona (np. śledząc hejterskie komentarze na swój temat i jak reagują na to inni użytkownicy) lub wręcz przeciwnie – może zacząć unikać wchodzenia na media społecznościowe, aby nie musieć konfrontować się z hejtem i jego skutkami,
- wycofanie społeczne – dziecko, które do tej pory chętnie spotykało się z rówieśnikami, zaczyna izolować się od grupy, jest podejrzliwe, trudno mu nawiązać relacje,
- systematyczne pogarszanie się wyników w nauce – nastolatek nie przykłada się do nauki, a jego oceny stale się pogarszają
- inny stosunek do szkoły i klasy: gdy dziecko, które do tej pory chętnie chodziło do szkoły i w większości przypadków pozytywnie się o niej wypowiadało, zaczyna celowo unikać pójścia do szkoły, bać się, wyraźnie akcentując negatywny stosunek do miejsca nauki.
Co zrobić, gdy podejrzewam, że moje dziecko może doświadczać hejtu?
Gdy zauważysz kilka z podanych wyżej zachowań, możesz zacząć od rozmowy z dzieckiem:
- opowiedz, co widzisz, jakie zmiany w jego zachowaniu dostrzegasz, zapytaj, czy w związku z tym doświadcza czegoś trudnego teraz, czy stało się coś, o czym chciałby porozmawiać,
- jeśli Twoje dziecko zacznie opowiadać Ci o tym, czego doświadcza, wysłuchaj go uważnie, dając mu przestrzeń do mówienia, bez oceniania,
- bądź przy nim i podążaj za jego opowieścią, staraj się powstrzymać od gwałtownych reakcji,
- nie umniejszaj, mówiąc, że “nic takiego się nie stało”,
- zapewnij, że w każdej sytuacji może na ciebie liczyć.
Jeśli w danej chwili Twoje dziecko nie chce mówić, zapewnij go, że jeśli poczuje gotowość do rozmowy, będzie mogło przyjść do Ciebie i wrócić do tematu. Bądź cierpliwy, czasem dobra rozmowa zaczyna się od podanego wcześniej kubka herbaty – bez dodatkowych pytań. Twoja obecność i wsparcie mogą pomóc dziecku poczuć się bezpiecznie i pewnie.
Jak postąpić, gdy już wiem, że moje dziecko doświadcza hejtu?
- wyjaśnij, że zgłaszanie hejtu nie jest donoszeniem, tylko dbaniem o siebie, aktem odwagi, a nie powodem do wstydu,
- uzgodnij z nim plan działania, zgłaszania hejtu, itp.
- podpowiedz, aby zablokowało osobę hejtującą i zgłosiło hejt do operatora platformy.
- zachęć swoje dziecko do odwiedzenia szkolnego psychologa lub pedagoga, aby mogło porozmawiać o tym, co go spotkało i co w związku z tym przeżywa,
- podaj mu jeden z numerów telefonu zaufania lub czatów, np. 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (Fundacja DDS) lub coucb.pl – czat zaufania dla dzieci i młodzieży,
- zapewnij swojego nastolatka, że hejt nie świadczy o nim, ale o osobie hejtującej
- możesz podsunąć mu miniserial edukacyjny „#SPOTTED”, który powstał w ramach Programu „RÓWIEŚNICY”, aby pomóc nastolatkom zrozumieć mechanizmy zjawiska hejtu i jak sobie z nim radzić. Serial można obejrzeć tutaj.
Jeśli widzisz, że rozmowa nie przynosi mu ulgi, a dziecko coraz bardziej boi się i zamyka w sobie i nie chce kontaktować się z nikim ze szkoły, być może konieczna okaże się pomoc psychologa z zewnątrz. Warto rozejrzeć się za adresem najbliższej poradni psychologicznej i w miarę możliwości zaproponować dziecku rozmowę ze specjalistą. Czasem, paradoksalnie, może być mu łatwiej opowiedzieć o tym, co go spotkałoobcej osobie niż rodzicowi. Niektóre dzieci nie chcą obciążać rodzica swoją historią, bo domyślają się, że rodzice będą przejmować się i to przeżywać. Postaraj się nie rozmyślać za dużo, zastanawiając się „dlaczego mi nie chce opowiedzieć?”, tylko skup się na tym, co na ten moment będzie najbardziej skuteczną formą pomocy dla Twojego dziecka.
A jeśli i Ty, Drogi Rodzicu, czujesz się przytłoczony sytuacją i masz potrzebę rozmowy ze specjalistą o tym, co przeżywasz w związku z tym, że Twoje dziecko doświadcza przemocy, skorzystaj z bezpłatnej i anonimowej infolinii 800 100 100 – telefonu wsparcia dla rodziców i nauczycieli Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.
Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” jest partnerem merytorycznym programu „Szkoda życia na hejt” Fundacji UNIQA, w ramach którego wybranych 50 szkół podstawowych otrzymuje bezpłatny pakiet szkoleń i materiałów, które wspierają je w walce z mową nienawiści w sieci. Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” odpowiada za realizację szkoleń w placówkach oświatowych.
