Nie możesz po prostu schować laptopa dziecka do szuflady i kazać mu po szkole czytać książki, zamiast grać w grę wideo. Nie możesz wręczyć trzynastolatce telefonu w piątkowy wieczór i oczekiwać, że spotka się z przyjaciółmi, zamiast siedzieć w swoim pokoju i przeglądać media społecznościowe. […] nie możesz co wieczór stawiać na stole półmiska z ultraprzetworzonymi stripsami z kurczaka i frytkami i oczekiwać, że dziecko nałoży sobie sałatkę z brokułów sauté i kukurydzy.
Dr Michaeleen Doucleff w książce „Dopaminowe dzieci. Jak budować zdrowe nawyki w świecie ekranów i wysoko przetworzonej żywności” wyjaśnia, dlaczego tak trudno jest nam kontrolować zarówno korzystanie z urządzeń ekranowych, jak i jedzenie przetworzonej żywności. Obie te czynności są związane z działaniem dopaminy – neuroprzekaźnika, który jest elementem układu motywacyjnego i pobudza nas do wykonywania konkretnych czynności.
Ekrany i wysoko przetworzone pokarmy, jak batony czy fast food, działają na człowieka jak magnes: generują silne sygnały, pobudzające nasz układ motywacyjny. Dlatego tak trudno jest im się oprzeć. Autorka opisuje szereg badań i eksperymentów naukowych, które pomagają czytelnikowi zrozumieć wpływ tych sygnałów na zachowania człowieka. Przytacza także słowa naukowców, z którymi rozmawiała, zbierając materiał do książki. Rzeczywiście, wyjaśnienia te pozwalają zrozumieć problem, zwłaszcza że wiele z opisywanych sytuacji łatwo jest odnieść do swojego życia.
Autorka nie poprzestaje jednak na tłumaczeniu. Podpowiada także, jak zarządzać wspomnianymi sygnałami, aby móc się rozwijać, budować relacje i czerpać przyjemność z codziennych doświadczeń. Książka jest poradnikiem, który krok po kroku sugeruje, co i jak zmienić w swoim sposobie korzystania z urządzeń ekranowych oraz jedzenia. Doucleff proponuje metodę 5 kroków:
- Przejmij ster
- Płyń na fali motywacji
- Celebruj, by stworzyć nawyk
- Wytycz zasadę jasnej linii
- Zarządzaj sygnałami.
Każdy krok jest najpierw wyjaśniony, także pod względem naukowym, następnie pokazane są przykłady jego zastosowania, a na końcu książki staje się elementem procesu, który autorka nazywa „czterotygodniową transformacją”. Znajdziemy tam zarówno opis przemiany, którą ona wprowadzała w życiu swoim oraz swojej córki, ale też sugestie, jak poradzić sobie w przypadku dzieci w innym wieku.
„Dopaminowe dzieci” to książka przeznaczona przede wszystkim dla osób, które dopiero zaczynają zgłębiać temat zarządzania korzystaniem z ekranów i dietą. Autorka wyjaśnia wszystko prostym, czasami wręcz infantylnym językiem, który może być irytujący dla człowieka obeznanego z tematem. Jednocześnie tym, którzy interesują się higieną cyfrową i zdrową dietą, książka pomaga usystematyzować wiedzę i spojrzeć na niektóre zagadnienia z punktu widzenia matki kilkuletniego dziecka, mierzącej się z dylematami codziennego funkcjonowania, np. czym warto zastąpić ekrany służące rozrywce. Trzeba jednak zaznaczyć, że opisana sytuacja rodzinna nie jest typowa dla wielu ludzi: autorka, jako matka, ma sporo możliwości, aby temat zrozumieć; czas, który może poświęcić dziecku na wspólne aktywności oraz samozaparcie, pomagające jej w dążeniu do celu. Nie każdy rodzic dysponuje takimi zasobami. Wątpliwość budzi też upublicznianie prywatności córki autorki – opisywane są sukcesy, ale też trudne sytuacje z prywatnego życia rodziny, co może przysporzyć dziewczynce trudności w relacjach z rówieśnikami w wieku nastoletnim.
Niewątpliwą zaletą książki jest natomiast wielokrotne podkreślanie, że w proces zmiany muszą być zaangażowani także dorośli z najbliższego otoczenia dziecka. Jak wyjaśnia autorka:
Korzystanie z telefonu w obecności dziecka, które próbuje ograniczyć czas przed ekranem, jest jak jedzenie soczystego steku na oczach dziecka, które stara się przejść na wegetarianizm. Utrudni życie obu stronom i wniesie napięcie do waszej relacji.
Dr Michaeleen Doucleff, „Dopaminowe dzieci. Jak budować zdrowe nawyki w świecie ekranów i wysoko przetworzonej żywności„, Wydawnictwo Filia, Poznań 2026.
Książka dostępna jest zarówno w wersji drukowanej, jak i cyfrowej. Można jej także wysłuchać w formie audiobooka.
