1 września 2026 r września w polskich szkołach zacznie obowiązywać ministerialny zakaz korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych umożliwiających porozumiewanie się na odległość lub rejestrowanie obrazów i/lub dźwięków. Ostatecznie zakaz obejmie uczniów uczęszczających do publicznych i niepublicznych szkół podstawowych.
W obecnej nowelizacji ustawy Prawo oświatowe z lipca 2026 r. zostały wskazane również wyjątki od wspomnianego zakazu. To sytuacje:
1) kiedy nauczyciel uzasadnia użycie telefonu celami dydaktyczno-wychowawczymi,
2) zagrożenia dla życia lub zdrowia oraz sytuacja, kiedy uczeń zmaga się ze szczególną chorobą lub niepełnosprawnością, które wymagają korzystania z telefonu,
3) w których występuje „bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia osób przebywających na terenie szkoły lub uczestniczących w zajęciach edukacyjnych organizowanych poza terenem szkoły„.
Zakaz nie będzie obowiązywał się podczas wycieczek szkolnych. Jeśli zaś chodzi o dalsze etapy kształcenia, ustawa zobowiązuje szkoły ponadpodstawowe do „określenia w statucie szkoły warunków lub zakazu korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych podczas pobytu na terenie placówki oraz warunków wnoszenia telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych na jej teren„. Z kolei w przedszkolach zakazane jest nie tylko korzystanie przez dzieci z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych, ale także ich wnoszenie.
Wprowadzenie ustawowego zakazu używania telefonów w szkołach MEN uzasadnia troską o zdrowie psychiczne uczniów. Nasuwa się jednak pytanie, czy ustawa w obecnym brzmieniu i wchodzący zakaz wystarczą, aby zadbać o ogólny dobrostan psychiczny dzieci, zdolność do koncentracji i budowania relacji w społeczności szkolnej? Jednocześnie MEN informuje, że w szkołach zostaną wzmocnione treści dotyczące higieny cyfrowej. Dzieci i młodzież dowiedzą się o zasadach zdrowego korzystania z urządzeń ekranowych i technologii m.in. na lekcjach obowiązkowego przedmiotu „Edukacja zdrowotna”. To dobra wiadomość, zwłaszcza, że dla większości nastolatków głównym źródłem informacji na temat higieny cyfrowej jest właśnie szkoła (64,3%)1. Mimo to, szkoły mierzą się z problemem osłabionej koncentracji uczniów podczas lekcji, czego kwestia telefonów w szkole jest tylko wierzchołkiem góry lodowej szerszego problemu funkcjonowania dzieci i młodzieży na przestrzeni całego dnia. Jak pokazał monitoring obecności dzieci w przestrzeni cyfrowej – „Internet Dzieci” (zarówno edycja 2025 i 2026 raportu)2. – młodzi najwięcej czasu w internecie spędzają tuż po przebudzeniu, po szkole i w godzinach wieczornych, czyli poza placówką szkolną. Wydaje się więc, że powinniśmy raczej myśleć o sytuacji i kondycji młodych całościowo, a nie tylko w kontekście czasu spędzanego w szkole. Sam zakaz nie rozwiązuje jeszcze problemów związanych z nadmiernym korzystaniem z urządzeń ekranowych przez dzieci i młodzież. Jest jednak pierwszym krokiem do tego, aby zmienić obecną sytuację.
1 września nauczyciele staną m.in. przed zadaniem określenia działań wychowawczych lub kar za nieprzestrzeganie zakazu. Cała społeczność szkolna będzie mierzyć się z nowymi realiami w związku z odgórnym zakazem korzystania z telefonów w szkołach podstawowych. Jak dobrze przygotować szkołę na tę zmianę i jak ją wprowadzić? W październiku 2025 roku Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” udostępniła praktyczny poradnik „Higiena cyfrowa w szkole i w przedszkolu”, w którym znajdziemy m.in. kompleksowe rekomendacje dotyczące wprowadzania higieny cyfrowej w placówkach edukacyjnych. Praktyczny plan działania pod nazwą „Metoda ICO”, który opisany został w poradniku, opiera się na sześciu założeniach:
1. Technologie, a nie tylko telefony
Tworzone regulacje powinny uwzględniać szeroko rozumiane technologie, a nie tylko telefony, ponieważ inne urządzenia elektroniczne również stanowią wyzwanie dla funkcjonowania placówek.
2. Zasady zamiast zakazów
Zamiast prostego zakazu używania telefonu na terenie szkoły, warto opracować i wprowadzić zestaw zasad związanych z nieużywaniem telefonu w murach szkoły. Zasady, w przeciwieństwie do zakazów, są w stanie pomóc określić wyjątki związane z używaniem nowych technologii do celów edukacyjnych.
3. Stworzenie ram to zadanie dorosłych
W myśl tego założenia to dyrektor szkoły wspólnie gronem pedagogicznym projektuje ramy dotyczące używania telefonów i technologii w szkole. Jednocześnie może do współtworzenia poszczególnych zasad zaprosić również rodziców, a nawet uczniów, angażując tym samym całą społeczność szkolną w ich tworzenie. Nienarzucone z góry, ale współtworzone razem zasady mają większą szansę powodzenia w praktyce.
4. Zasady dotyczą całej społeczności szkolnej
Dorośli mają supermoc modelowania zachowań dzieci. Tworząc zasady regulujące używanie telefonów, warto opracować także zasady, które będą obowiązywały rodziców i nauczycieli przebywających na terenie szkoły.
5. Edukacja całej społeczności szkolnej to warunek sukcesu
W temacie higieny cyfrowej potrzebna jest edukacja całej społeczności szkolnej: uczniów, nauczycieli oraz rodziców. Tworzenie zasad oraz wprowadzanie w życie szkoły ministerialnych rozporządzeń nie jest działaniem interwencyjnym. To proces, w którym każdy powinien mieć czas i możliwość, aby zapoznać się z dostępną na ten temat wiedzą i zintegrować ją ze swoim życiem, a co za tym idzie, samodzielnie uznać temat higieny cyfrowej w szkole, w domu czy w pracy za ważny.
6.Szkoła to przestrzeń edukacji i relacji
Szkoła to przestrzeń, w której uczniowie mają szansę budować trwałe relacje, uczyć się krytycznego myślenia oraz zdobywać wiedzę i mądrość. Warto mieć z tyłu głowy to, jaką rolę ma dziś spełniać szkoła oraz przygotować jej przestrzeń tak, aby uczniowie mogli realizować swoje potrzeby (rozrywki, skupienia, relacji) w trybie offline.
Jeśli regulacje dotyczące korzystania z urządzeń ekranowych i elektronicznych w placówkach oświatowych wprowadzone na poziomie centralnym mają przynieść poprawę stanu zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz pomóc odzyskać koncentrację i wzmocnić relacje, nie można pominąć etapu edukacji rodziców, uczniów i nauczycieli. Poradnik „Higiena cyfrowa w szkole i w przedszkolu” przygotowany przez ekspertki Fundacji „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” i współpracowników, może stanowić znaczące wsparcie dla szkół we wdrażaniu regulacji dotyczących używania telefonów i urządzeń elektronicznych. Poradnik można pobrać bezpłatnie na stronie higienacyfrowa.pl lub kupić w wersji książkowej. Wychodząc naprzeciw potrzebie wsparcia placówek oświatowych we wdrażaniu regulacji dotyczących telefonów w szkołach, Fundacja oferuje obecnie książkę ze zniżką 50%. Poradnik można kupić bezpośrednio w sklepie ICO, wspierając tym samym działania statutowe Fundacji „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa”.
